Koray Ünlü
Mersin İnsan Hakları Derneği (İHD) Çocuk Hakları Komisyonu, 20 Kasım Dünya Çocuk Hakları Günü kapsamında Özgür Çocuk Parkı’nda basın açıklaması gerçekleştirdi. Grup adına konuşan İHD Mersin Çocuk Komisyonu Sözcüsü Bedia Çaka, çocuk hakları, özgürlükleri ve bugünü için mücadele ettiklerini dile getirerek, “20 Kasım 1989'da Birleşmiş Milletler tarafından kabul edilen Çocuk Haklarına Dair Sözleşme, çocukların yaşama, gelişme, korunma ve katılım haklarını güvence altına alan temel uluslararası insan hakları belgesidir. Ancak aradan geçen yıllara rağmen milyonlarca çocuk; yoksulluk, eşitsizlik, ayrımcılık, şiddet, emek sömürüsü, savaş ve çatışmalar nedeniyle en temel haklarından mahrum bırakılmaktadır. Hakların sözleşmelerde tanınması yeterli değildir; çocukların yaşam koşulları ekonomik, toplumsal ve siyasal politikaların doğrudan sonucudur. Çocuk yoksulluğu yalnızca ekonomik bir sorun değil; beslenme, barınma, sağlık, eğitim ve eşit yaşam olanaklarına erişimi engelleyen çok boyutlu bir hak ihlalidir. Çocukların temel ihtiyaçlarının karşılanması sosyal yardım konusu değil, devletin kamusal yükümlülüğüdür. Çocuk işçiliği, çocukların eğitim, sağlık, gelişim ve güvenli yaşam haklarının ihlalidir. Çocukların ucuz iş gücü olarak görülmesi ve güvencesiz koşullarda çalıştırılması kabul edilemez. MESEM kapsamında çocukların üretim süreçlerine dâhil edilmesi, işyerlerindeki riskler ve iş cinayetleri, mesleki eğitim uygulamalarının çocuk hakları bakımından yeniden değerlendirilmesini zorunlu kılmaktadır. Eğitim hakkı, çocukların emek gücünden yararlanmanın gerekçesi yapılamaz.
“ÖZGÜRLÜĞÜNDEN YOKSUN BIRAKILAN ÇOCUKLAR ÖZEL KORUMA GEREKTİRİR”
Mevsimlik tarım işçisi ailelerin çocukları, eğitim sürekliliğinin bozulması, tarlalarda çalıştırılma, sağlıksız barınma, temiz suya ve sağlık hizmetlerine erişimde engeller gibi birçok ihlalle karşı karşıyadır. Bu tabloyu ailelerin bireysel tercihleriyle açıklamak, yapısal nedenleri ve kamusal sorumluluğu görünmez kılmaktadır. Çocukların yaşam hakkı, önlenebilir ölümlerin engellenmesini gerektirir. Çocuk iş cinayetleri, trafik kazaları, şiddet, istismar, ihmal, güvensiz yaşam koşulları ve sağlık hizmetlerindeki eşitsizlikler nedeniyle yaşanan ölümler münferit olaylar değildir. Nedenler bütünlüklü biçimde araştırılmalı, önleyici politikalar geliştirilmeli, sorumlular hakkında etkin soruşturma yürütülmelidir. Güvenli yaşam hakkı; ihmal, istismar, sömürü, ayrımcılık ve her türlü şiddetten uzak yaşamayı kapsar. Evde, okulda, sokakta, işyerinde, bakım kurumlarında ve dijital alanlarda koruyucu ve önleyici mekanizmalar oluşturulmalı, cezasızlıkla mücadele edilmeli, çocukların başvurabileceği bağımsız mekanizmalar güçlendirilmelidir. Koruma politikaları, ihlal sonrasında müdahale eden değil, riskleri önceden tespit eden ve çocuğun yüksek yararını esas alan bir anlayışla kurulmalıdır. Özgürlüğünden yoksun bırakılan çocuklar özel koruma gerektirir. Tutuklama ve hapis son çare olmalı, mümkün olan en kısa süreyle sınırlandırılmalı, alternatif tedbirler uygulanmalıdır. Çocuk mahpusların eğitim, sağlık, gelişim ve aile ilişkileri güvence altına alınmalı, yetişkinlerden ayrı tutulmaları ve kötü muameleye karşı korunmaları sağlanmalıdır. Çocuk adalet sistemi cezalandırmayı değil, çocuğun haklarını, ihtiyaçlarını ve yeniden toplumsal yaşama katılımını esas almalıdır.

“HİÇBİR ÇOCUK HAKLARINDAN YOKSUN BIRAKILAMAZ”
Çocukların karıştığı suç iddiaları üzerinden hedef gösterilmesi, damgalanması ve suçla özdeşleştirilmesi de önemli bir hak ihlalidir. Çocukları toplumsal sorunların sorumlusu gösteren, güvenlik ve cezalandırma eksenindeki yaklaşımlar; yoksulluk, eğitime erişim sorunları, ihmal, istismar, şiddet ve koruyucu mekanizmaların yetersizliği gibi yapısal nedenleri görünmez kılar. Kamuoyunda masumiyet karinesi, özel hayatın gizliliği ve kimliğin korunması ilkelerine uyulmalıdır. Barış hakkı, yaşama ve gelişme haklarının ayrılmaz parçasıdır. Savaş, silahlı çatışma, zorla yerinden edilme ve toplumsal şiddet çocukların yaşamını, eğitimini, sağlığını, kimliğini ve geleceğini doğrudan etkilemekte; bedelini en ağır biçimde çocuklar ödemektedir. Barış, çocuklar için yalnızca silahların susması değil; korkusuz yaşayabilmek, eğitim alabilmek, oyun oynayabilmek, anadilini ve kültürünü özgürce yaşayabilmek, kimliği ve inancı nedeniyle ayrımcılığa uğramamaktır. Çocukların savaşın ve şiddet politikalarının nesnesi haline getirilmesine karşı çıkıyor, barış politikalarının hayata geçirilmesini talep ediyoruz. Türkiye'nin Sözleşme'nin 17, 29 ve 30. maddelerine koyduğu çekinceler, bu maddelerin Anayasa ve Lozan Antlaşması'na uygun yorumlanma hakkını saklı tuttuğunu belirtmektedir. Söz konusu maddeler; bilgiye erişimi, dilsel ihtiyaçların gözetilmesini, eğitimin kültürel kimliğe ve dile saygı temelinde şekillenmesini ve azınlık çocuklarının kendi kültürlerini yaşama, dinlerini uygulama ve dillerini kullanma haklarını düzenler. Hiçbir çocuk anadili, kültürel kimliği veya inancı nedeniyle haklarından yoksun bırakılamaz; bu çekinceler kaldırılmalıdır.
“ÇOCUKLARIN UCUZ İŞ GÜCÜ OLARAK KULLANILMASINA SON VERİLMELİDİR”
Çocuklar yalnızca korunmaya muhtaç bireyler değil, kendi hakları ve sözleri olan öznelerdir. Kendilerini ilgilendiren kararlara katılım ve görüşlerinin dikkate alınması Sözleşme'nin temel ilkelerindendir; çocukların sesini duymayan politikalar çocuk haklarıyla bağdaşmaz. İnsan Hakları Derneği Merkezi Çocuk Hakları Komisyonu olarak, çocuk haklarının korunmasının bir tercih değil, devletin hukuki ve siyasi sorumluluğu olduğunu vurguluyor ve şunları talep ediyoruz: MESEM uygulamalarının çocukların eğitim, sağlık, gelişim ve yaşam haklarını güvence altına alacak biçimde düzenlenmesini; çocukların ucuz iş gücü olarak kullanılmasına son verilmelidir. Çocuk işçiliğinin her biçiminin ortadan kaldırılması için etkin denetim ve önleyici politikaları, çocuk yoksulluğuyla mücadeleyi; her çocuğun beslenme, barınma, sağlık, eğitim ve sosyal yaşama katılım hakkının güvence altına alınmasını, mevsimlik tarım işçisi çocukların eğitim sürekliliğinin, sağlıklı barınma, temiz su, sağlık hizmetleri ve güvenli yaşam koşullarının sağlanmasını, çocuk ölümlerinin önlenmesi için etkili izleme, denetim ve önleme mekanizmalarının oluşturulmasını; sorumluların etkin biçimde soruşturulmasını, şiddet, istismar, ihmal ve sömürüyle mücadelede etkin koruma ve adalet mekanizmalarının işletilmesini, cezasızlığa son verilmesini, özgürlüğünden yoksun bırakılan çocukların haklarının güvence altına alınmasını; tutuklama ve hapsin son çare sayılmasını, alternatif tedbirlerin yaygınlaştırılmasını ve yeniden topluma katılımın desteklenmesini, çocukların suç iddiaları üzerinden hedef gösterilmesine ve damgalanmasına son verilmesini; kimliklerinin ve özel hayatlarının korunmasını, çocuk adalet sisteminin cezalandırıcı değil, koruyucu, önleyici ve onarıcı bir yaklaşımla düzenlenmesini, savaş ve silahlı çatışmaların çocuklar üzerindeki yıkıcı etkilerinin ortadan kaldırılmasını; yaşam ve barış haklarının korunmasını, 17, 29 ve 30. maddelere konulan çekincelerin kaldırılmasını; çocukların anadilini kullanma, kültürel yaşama katılma ve kimlikleriyle özgürce yaşama haklarının güvence altına alınmasını, çocukların kendilerini ilgilendiren tüm karar ve süreçlere özgürce katılabilmesini, çocuk hakları alanında çalışan bağımsız sivil toplum örgütlerinin desteklenmesini ve karar alma süreçlerine katılımlarının önündeki engellerin kaldırılmasını talep ediyoruz” dedi.