Haber Merkezi

Akdeniz’de özellikle de Mersin sahillerini ele geçiren mikroplastik atıklara karşı yetkililerin harekete geçilmesi istenirken bir uyarı da TMMOB Mersin İl Koordinasyon Kurulu’ndan geldi.

TMMOB’DEN “MERSİN KÖRFEZİ MİKROPLASTİK KİRLİLİĞİ DURUM RAPORU” GELDİ

“Mersin Körfezi Mikroplastik Kirliliği Durum Raporu” yayınlayan kurul, bölgede geçen yıllara nispeten aradan geçen süreçte nehir ve deniz kirliliği sorununun giderek arttığını kaydetti.

“Doğu Akdeniz artık yalnızca Türkiye'nin değil, Akdeniz Havzası'nın en fazla baskı altında bulunan deniz alanlarından biridir” denilen açıklamada, Mersin, İskenderun Körfezi, Adana kıyıları ve Antalya Körfezinin; yoğun sanayi faaliyetleri, limanlar, tarımsal üretim, turizm ve hızla artan nüfus nedeniyle ciddi bir mikroplastik yüküyle karşı karşıya olduğu işaret edildi.

“MİKROPLASTİK İZLEME PROGRAMININ OLUŞTURULMASI ZORUNLU HALE GELDİ”

“Bugün mikroplastikleri yalnızca deniz suyunda değil; dip sedimentlerinde, balıklarda, midyelerde ve diğer deniz canlılarında da görmek mümkündür” denilen açıklamada, “Bu durum artık sadece çevresel bir sorun değil, aynı zamanda halk sağlığını ilgilendiren önemli bir risk haline gelmiştir. Bu nedenle bölgede sürekli, bilimsel ve standart yöntemlerle yürütülen bir mikroplastik izleme programının oluşturulması zorunlu hale gelmiştir.

ATIK SULAR TAKİP EDİLMELİ

Diğer yandan, deniz kirliliğini önleme çalışmaları  kapsamında deniz kirliliği izleme programıyla birlikte atıksu arıtma tesislerinin etkin çalıştırılması, sanayi deşarjlarının  sürekli denetlenmesi, tarımsal kimyasalların bilinçli kullanılması ve katı atık yönetiminin güçlendirilmesi birlikte yürütülmelidir. 

ATIK İTHALATI VE KENTSEL DEŞARJLAR

Türkiye, son beş yıldır Avrupa’dan en fazla plastik atık ithal eden ülke konumundadır. 2018 yılında Çin’in, ‘National Sword’ politikası kapsamında plastik atık ithalatını büyük ölçüde yasaklamasının ardından, özellikle Avrupa  ülkeleri plastik atıklarını ihraç edebilecek yeni pazarlar aramaya başlamıştır. Bu süreçte Türkiye, gerek mevcut geri  dönüşüm altyapısı gerekse ticari düzenlemeleri nedeniyle Avrupa kaynaklı plastik atıkların başlıca varış noktası hâline gelmiştir.

“AVRUPA BİRLİĞİ'NİN İHRAÇ ETTİĞİ PLASTİK ATIKLARIN YAKLAŞIK YARISI TÜRKİYE'YE GÖNDERİLDİ”

Özellikle 2020 yılı itibarıyla Avrupa Birliği'nin ihraç ettiği plastik atıkların yaklaşık yarısı Türkiye'ye gönderilmiş, böylece Türkiye Avrupa'nın en büyük plastik atık ithalatçısı olmuştur. Sonraki yıllarda da bu konumunu büyük ölçüde koruyan Türkiye, Avrupa plastik atık ticaretinin en önemli merkezlerinden biri olmaya devam etmektedir. 

2025 yılında AB’den Türkiye’ye yapılan plastik atık ithalatında ciddi artış yaşanmış ve bazı aylarda önceki yılların ciddi üzerine çıkılmıştır.

Plastik üretim artıkları, ön işleme tabi tutulmuş plastikler, geri kazanıma uygun plastik kırpıntıları ve benzeri malzemeler farklı gümrük tarife kodlarıyla ithal edilebildiğinden, Türkiye'ye fiilen giren plastik  esaslı atık miktarının resmi ‘plastik atık’ istatistiklerinde görülen miktarın üzerinde olduğu gerçeği hatırlanmalıdır.

Dolayısıyla Türkiye'nin maruz kaldığı gerçek plastik atık yükünün yalnızca tek bir atık koduna bakılarak değerlendirilmesi mümkün değildir.

Ayrıca belirtmek gerekir ki ithal edilen plastik atıkların yüksek kalitede geri dönüştürülebilir malzemelerden oluşmadığı, kirli, karışık ve ekonomik olarak geri dönüştürülmesi zor plastikler de bulunduğu yönünde saha araştırmaları ve gözlemleri de bilinmektedir.  

AVRUPA’NIN ÇÖPÜ – MERSİN- ADANA’DA

Avrupa ülkelerinden Türkiye'ye ithal edilen plastik atıkların önemli bir bölümü Mersin ve özellikle Adana'daki tesislerde işlenmektedir. Çeşitli araştırmalar ve ithalat verileri, yalnızca Avrupa kaynaklı olarak Adana'ya ulaşan plastik  atık miktarının bazı dönemlerde aylık yaklaşık 40 bin tona ulaştığını ortaya koymaktadır. İngiltere'den Türkiye'ye  yapılan plastik atık ihracatı da uzun yıllardır yüksek seviyelerde seyretmekte olup, önceki yıllarda yıllık ortalama yaklaşık 160 bin ton düzeyinde gerçekleşmiştir.

MERSİN LİMANI KOLAYLIK SAĞLADI, PLASTİK SANAYİ GELİŞTİ

2025 yılında ise Avrupa Birliği'nden Türkiye'ye yapılan plastik atık ihracatı 500 bin tonun üstüne ulaşarak bugüne kadarki en yüksek seviyelerden birini görmüştür. Ancak daha önce de belirttiğimiz gibi bu rakam yalnızca belirli plastik atık gümrük tarife kodları kapsamında kayıt altına alınan sevkiyatları içermektedir.

Adana, Türkiye’nin plastik geri dönüşüm merkezleri arasında en önemli yerlerin başında gelmektedir. Mersin limanına yakınlığı, lojistik maliyetlerin düşüklüğü, uzun yıllardır plastik işleme sektöründe bulunması ve plastik üzerine organize sanayinin gelişmiş olması Adana’yı önemli bir atık işleme noktası haline getirmiştir.  

“ATIKLAR DENİZ EKOSİSTEMLERİ ÜZERİNDE CİDDİ BASKI OLUŞTURMAKTA”

Bu yoğun ithalat, ekonomik açıdan geri dönüşüm sektörüne hammadde sağlarken; çevresel açıdan ise atık yönetimi, hava, toprak ve su kirliliği, mikroplastik oluşumu ve halk sağlığı açısından önemli riskleri de beraberinde getirmektedir.

Özellikle uygun şekilde yönetilemeyen veya çevreye kontrolsüz bırakılan plastik atıklar ile geri dönüşüm süreçlerinden kaynaklanan mikroplastikler ve endüstriyel atık sular, Seyhan Nehri aracılığıyla Akdeniz'e taşınabilmekte ve başta Mersin Körfezi olmak üzere bölgesel deniz ekosistemleri üzerinde ciddi baskı oluşturmaktadır.

PLASTİK PARÇACIKLARI NEHİRLERDEN DENİZLERE AKIYOR

Plastik geri dönüşüm sürecinde atıklar; ayrıştırma, kırma, öğütme, yıkama, kurutma ve granülleme gibi çok sayıda mekanik işleme tabi tutulmaktadır. Bu işlemler sırasında plastik malzemelerin fiziksel olarak parçalanması sonucu farklı boyutlarda mikroplastik ve daha küçük plastik parçacıkları oluşabilmektedir. Oluşan mikroplastikler, yıkama proseslerinde kullanılan sulara karışabilmekte; mevcut atık su arıtma sistemleri ve filtreleme üniteleri ise bu parçacıkların tamamını tutmakta her zaman yeterli olamamaktadır. Bu nedenle geri dönüşüm tesislerinden kaynaklanan atık sular, uygun arıtma ve denetim sağlanmadığında mikroplastiklerin çevreye taşınmasında önemli bir yol oluşturabilmektedir.

Adana'da yoğunlaşan plastik geri dönüşüm faaliyetlerinden kaynaklanan mikroplastiklerin ve  plastik parçacıklarının bir bölümünün, endüstriyel atık sular ve drenaj sistemleri aracılığıyla Seyhan ve Ceyhan Nehri'ne, buradan da Akdeniz'e taşınabildiğine ilişkin bulgular bulunmaktadır” denildi.