HEDİYE EROĞLU

Basra Körfezi’ni Umman Denizi’ne bağlayan 33 kilometre genişliğindeki Hürmüz Boğazı, dünya deniz geçitleri arasında en stratejik su yollarından biri olarak öne çıkıyor. Küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) akışının önemli bir bölümü bu dar geçitten sağlanıyor.

ABD Enerji Enformasyon İdaresi’nin (EIA) 2025 verilerine göre, Hürmüz Boğazı’ndan günlük 20 milyonu varili aşkın ham petrol ve petrol ürünü geçiyor. Bu miktar, dünya sıvı petrol tüketiminin yaklaşık yüzde 20’sine karşılık geliyor.

Uluslararası Enerji Ajansı’nın (IEA) verileri de benzer şekilde, küresel petrol ticaretinin beşte birinin bu hat üzerinden gerçekleştiğini ortaya koyuyor.

KÜRESEL LNG TİCARETİNİN YÜZDE 20'Sİ BU HAT ÜZERİNDEN GERÇEKLEŞİYOR

Ayrıca küresel LNG ticaretinde de günlük yaklaşık 300 milyon metreküp yani küresel ticaretin yüzde 20’si de yine bu güzergahı kullanıyor. Özellikle Katar kaynaklı doğalgaz sevkiyatları Asya pazarlarına buradan ulaşıyor.

Boğazdan geçen petrolün büyük bölümü Körfez ülkelerine ait. Başlıca ihracatçılar arasında Suudi Arabistan, Irak, Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt, İran ve LNG ihracatında öne çıkan Katar bulunuyor.

Bu ülkelerin enerji ihracatının önemli kısmı Hürmüz üzerinden dünya pazarlarına ulaşıyor.

EIA verilerine göre Hürmüz’den geçen petrolün yaklaşık yüzde 70 ila 80’i Asya ülkelerine gidiyor. En büyük ithalatçılar arasında Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore yer alıyor.

Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa ülkeleri ise Körfez petrolüne geçmişe kıyasla daha düşük oranda bağımlı olsa da Boğaz'daki aksamalarda küresel fiyat artışlarından dolaylı olarak etkileniyor.

İRAN, ABD-İSRAİL SALDIRILARININ ARDINDAN HÜRMÜZ BOĞAZI'NI FİİLEN KAPATTI

İran ile ABD arasında müzakere süreci devam ederken ABD ve İsrail'in İran'a başlattığı saldırılar sonrasında çatışma bölgeye yayıldı. İran, İsrail'in yanı sıra bölgedeki ABD üslerine ve hedeflerine saldırılar düzenledi.

Bununla birlikte İran Devrim Muhafızları Ordusu, Hürmüz Boğazı'ndan ticari gemi geçişlerini de fiilen engelledi. Devrim Muhafızları Ordusu, VHF radyo yayınlarıyla gemilere “Hiçbir gemi geçiş yapamaz" ve "Geçişe izin verilmiyor" uyarıları yaptı.

Avrupa Birliği'nin Aspides deniz misyonu yetkilisi, bu mesajların IRGC'den geldiğini doğruladı. İngiliz Deniz Ticaret Operasyonları (UKMTO) ise resmi bir kapanma bildirimi olmadığını duyurdu.

İran tarafı da resmi tam kapanma ilan etmedi. Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, Al Jazzera'ya yaptığı açıklamada, "Şu aşamada boğazı kapatma veya süyrüseferi engelleme niyetimiz yok." açıklaması yaptı. Buna karşılık İran Silahlı Kuvvetleri, Boğaz'da Umman açıklarında Skylight adlı bir petrol tankerini "uyarılara dikkat etmediği" gerekçesiyle vurdu ve tanker batmaya başladı.

Küresel deniz trafiğini izleyen “MarineTraffic”e göre, Boğazdaki trafik yüzde 40-70 oranında azaldı. 150-250'den fazla tanker (ham petrol, LNG, ürünler) demir attı, U dönüşü yaptı veya açık sularda bekliyor.

Uluslararası sigorta şirketleri risk nedeniyle poliçe iptalleri veya prim artışları ilan etti. Hürmüz Boğazı'nın fiilen kapatılması petrolün fiyatında da yüzde 10 artışa neden oldu.

GÖZLER MERSİN LİMANI’NDA

İran'ın Hürmüz Boğazını kapattığına dair gelişmeler gözleri Mersin Limanı’na çevirdi! Küresel denizyolu taşımacılık şirketleri operasyonlarını askıya alırken bu gelişmelerin global tedarik zincirine olumsuz etki etmemesi için alternatif güzergah olarak Mersin öne çıkıyor.

Bölgedeki tanker ve konteyner trafiğinde yavaşlama görülürken Mersin iş dünyası Doğu Akdeniz’in güvenli liman olarak öne çıkması ile kentteki hareketliliğin artmasının söz konusu olabileceği ihtimali üzerine değerlendirmelerde bulunuyor.

“MERSİN'İN ÖNÜNDE BÜYÜK BİR ŞANS KAPISI AÇILIR”

Uzun yıllar dış ticaretle uğrayan ve ihracatçı birliklerinde üst düzey görevler alan araştırmacı yazar Abdullah Ayan, Hürmüz Boğazını kapanması ile gözlerin Mersin’e çevrildiğini doğruladı. Doğu Akdeniz Limanları Mersin ve İskenderun’un Hürmüz Boğazı kapandığında ortaya çıkan alternatifler olduğunu işaret eden Ayan, “İran' a yönelik ABD müdahalesi Hürmüz Boğazının kapanmasına yol açıp uzun zaman sürerse, tehdit / fırsat ikileminde özellikle Mersin'in önünde 1979-1982 yılları arası ortaya çıkan tabloya benzer büyük bir şans kapısı açılır.

“İRAN’IN TÜM GEREKSİNİMİ MERSİN-İSKENDERUN LİMANLARI ÜZERİNDEN KARAYOLU LOJİSTİK DESTEĞİYLE SAĞLANABİLİR”

Her şeyden mahrum kalacak bir İran yanında Katar ve Dubai’nin bile deniz yolu erişimi kesildiğinde İran’ın gıdadan ilaca tüm gereksinimi Mersin-İskenderun limanları üzerinden karayolu lojistik desteğiyle sağlanabilir.

Aklı başında vicdan sahibi hiç kimse dost ve kardeş İran halkının deliliğe varan emperyal saldırıyla karşılaşmasını istemez. Ancak jeostratejik gerçeklik karşısında dileklerin etkisi söz konusu olmuyor. Umarım ülkenin en büyük ve güçlü karayolu filolarına sahip Mersin olası gelişmelere hazırlıklıdır ve en azından süreci okuma basiretine sahiptir” dedi.

HÜRMÜZ BOĞAZI KAPANIRSA MERSİN KAZANIR MI?

Mersin Ticaret ve Sanayi Odası (MTSO) Yönetim Kurulu Başkanı Hakan Sefa Çakır da, Hürmüz Boğazı’ndaki olası tam kapanma halinde Petrol ve yük taşımacılığı lojistiği için gözlerin Mersin Limanına çevrilmesi ile ilgili gelişmelere ilişkin önemli açıklamalar yaptı.

Hürmüz Boğazının kapanmasının etkisinin Mersin’e hemen etki etmeyebileceğini söyleyen Çakır, “Çünkü ilk etapta petrol trafiği tehlikeye girecek ki, Mersin Limanı petrol lojistiğine uygun bir liman değildir. Bu nedenle de petrol taşımacılığı için Mersin’e bir geliş olmaz. Ayrıca Hürmüz’ün petrolleri hemen direk Mersin Limanı’na gelmeyebilir diğer etken de Süveş Kanalında Husilerin İran’a destek vermesi nedeniyle gemiler bu tarafa gelemiyor.

Ancak Azerbaycan ve Irak petrolleri için Türkiye boru hatlarında artan bir trafik söz konusu olabilir. Irak – Azerbaycan - Türkiye hattındaki gelişmeler Mersin - Ceyhan hinterlandını stratejik hale getirebilir. Hayfa Limanı’nın da risk altında olduğu düşünülürse Doğu Akdeniz’de Mersin güvenli liman olarak öne çıkar” dedi.

“PETROL DEĞİL AMA KÖRFEZ MALLARI MERSİN ÜZERİNDEN AVRUPA’YA GİDEBİLİR”

Mersin’in, Doğu Akdeniz limanlarının sürecin uzaması halinde ileriki zamanlarda kullanımının söz konusu olabileceğini de dile getiren Başkan Çakır, “Mersin, Doğu Akdeniz’in en güvenli limanı konumundadır. Ancak ileriki zamanlarda Basra Körfezinin malları bizim üzerimizden girebilir. Kalkınma Yolu koridoru ile Basra yüklerinin Mersin üzerinden Avrupa’ya gitmesi söz konusu olabilir. Yani petrol değil ama diğer yüklerin gelme durumu olabilir. Mersin petrol lojistiğine uygun değil ama diğer tedarik de öne çıkabilir, Körfezin malını Avrupa’ya kalkınma yolu ile gönderebiliriz” diye konuştu.

PETROL PAHALANIYOR MALİYETLER ARTIYOR

Öte yandan yaşanan savaş geriliminin petrol fiyatlarının tırmanmasına neden olmasının olumsuz etkilerine de değinen Hakan Sefa Çakır, açıklamasını şöyle tamamladı;  “Bugün ne yazık ki petrol varil fiyatında 10 dolarlık bir artış enflasyonda 1.1 puan olumsuz etkiye neden olabiliyor. Bu da özellikle lojistik ve sigorta gibi maliyetleri arttırabiliyor.

Dünya ticaretinde Süveş kanalına giremeyenler Ümit Burnunu dolanmak zorunda kalacak ki bu da maliyetleri arttıracak. Yani dünyada ve Türkiye’de petrol fiyatının artması hepimize getirdiği maliyetler açısından çok ciddi bir yük olacak.”

TÜRK GEMİLERİNE 'HÜRMÜZ BOĞAZI' UYARISI

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığına bağlı Denizcilik Genel Müdürlüğü, Orta Doğu'da tansiyonun yükseldiği Hürmüz Boğazı ile ilgili kritik bir seyir ve güvenlik duyurusu paylaştı. Yapılan resmi açıklamada, İran'ın boğazdan gemi geçişlerini yasakladığına dair telsiz yayınları yapıldığı bilgisi kamuoyuyla paylaşıldı. Bu gelişmenin ardından bölgede seyreden Türk ticari gemileri için olağanüstü hal protokolleri devreye sokuldu.

TELSİZLERDEN "GEÇİŞ YASAK" ANONSLARI YÜKSELİYOR

Dünya petrol ve doğalgaz sevkiyatının en önemli geçiş güzergahlarından biri olan Hürmüz Boğazı'nda yaşanan bu gelişme, sıcak bir çatışma veya gemilere el konulma ihtimalini gündeme getirdi. Yetkililer, bölgedeki telsiz frekanslarından geçişlerin yasaklandığına dair anonslar yapıldığını teyit ederek, Türk denizcilerini azami dikkat göstermeleri konusunda uyardı.

GEMİLERDE "ISPS KOD 3" (OLAĞANÜSTÜ HAL) DEVREDE

Açıklamanın en dikkat çeken kısmı ise Türk bayraklı gemiler için Uluslararası Gemi ve Liman Tesisleri Güvenlik Kodu'nun (ISPS) en üst seviyesi olan Seviye 3 ilan edilmesi oldu.

Denizcilik terminolojisinde "kırmızı alarm" anlamına gelen ISPS Kod 3, belirli bir güvenlik tehdidinin veya olayın muhtemel veya an meselesi olduğu durumlarda uygulanıyor. Bu karar uyarınca bölgedeki Türk gemileri; Tüm giriş-çıkışları sıkı kontrol altına alacak, kriz ve olağanüstü hal protokollerini harfiyen uygulayacak, gerekli görülmesi halinde acil rota değişikliklerine gidecek.

AAKKM 7/24 TEYAKKUZDA

Denizcilik Genel Müdürlüğü, gemi kaptanlarına bölgedeki güncel seyir duyurularını kesintisiz olarak takip etmeleri talimatını verdi. Olası bir tehlike, taciz veya acil durumda gemilerin, Ankara'da 7/24 esasıyla görev yapan ve kriz anlarında devletin ilgili diğer birimlerini (askeri ve diplomatik) hızla devreye sokabilen Ana Arama Kurtarma Koordinasyon Merkezi (AAKKM) ile derhal temas kurması istendi.